Në një shtet që pretendon të ndërtojë demokraci funksionale dhe të ecë drejt integrimit evropian, respektimi i të drejtave themelore nuk është çështje zgjedhjeje, por detyrim. Megjithatë, në Maqedoninë e Veriut, realiteti vazhdon të dëshmojë një kontradiktë të thellë midis parimeve të shpallura dhe praktikës së përditshme.
Sot, në vendin tim, brez pas brezi shfaqen figura që, me mendësi të tejkaluar, vazhdojnë të përbuzin gjuhën shqipe – një fenomen i papranueshëm, sidomos në shekullin XXI. Kjo nuk është më thjesht një çështje individuale apo retorikë e izoluar; është reflektim i një kulture institucionale që nuk është çliruar plotësisht nga paragjykimet dhe nga logjika e diskriminimit.
Rasti i mohimit të së drejtës së studentëve shqiptarë për të dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe është dëshmi konkrete e kësaj qasjeje. Ky akt nuk është vetëm një padrejtësi administrative, por një shkelje e drejtpërdrejtë e dinjitetit dhe e barazisë. Kur një student pengohet të shprehë dijen në gjuhën e tij amtare, ai nuk testohet në njohuri, por kufizohet nga një padrejtësi e imponuar.
Në këtë kontekst, përbuzja ndaj gjuhës shqipe nuk është vetëm një qëndrim personal i individëve të caktuar, por bëhet pjesë e një sistemi që toleron dhe, në raste të caktuara, edhe prodhon këto qëndrime. Kjo është alarmante për një shoqëri që synon standarde evropiane, ku diversiteti gjuhësor dhe kulturor konsiderohet pasuri dhe jo pengesë.
Drejtësia, që duhet të jetë mbrojtësja kryesore e këtyre të drejtave, shpesh hesht. Kjo heshtje është po aq e rrezikshme sa edhe vetë shkelja, sepse kur institucionet nuk reagojnë, ato jo vetëm që dështojnë në misionin e tyre, por legjitimojnë padrejtësinë.
Në një shtet të së drejtës nuk mund të ketë vend për mendësi që përbuzin një gjuhë apo një komunitet të tërë, aq më pak në shekullin XXI, kur standardet ndërkombëtare janë të qarta dhe të panegociueshme.
Nëse Maqedonia e Veriut dëshiron të ndërtojë një të ardhme të qëndrueshme dhe të drejtë, ajo duhet të shkëputet përfundimisht nga këto mbetje të së kaluarës. Respektimi i gjuhës shqipe nuk është kompromis politik – është detyrim kushtetues dhe civilizues.
Sepse një shtet që lejon përbuzjen e një gjuhe, në thelb lejon përbuzjen e vetvetes.
